Temel Tasarım İlkeleri ve 7 Evrensel Tasarım ilkesi

Bu yazımda her tasarımcının bilmesi gereken temel tasarım ilkeleri ve 7 evrensel tasarım ilkesi hakkında bilgiler vereceğim

Eğer hayatında hiç spor yaptıysan, başarılı olmak için uyman gereken bazı kurallar olduğunu biliyorsundur. Örneğin, futbol oynuyorsan, bir adet futbol topu ve 2 kaleye, 2 takıma ihtiyacın olduğunu, galip gelmek için ise topu rakip takımın kalesine atman gerektiğini bilirsin. Temel tasarım ilkeleri ve tasarım elemanları bir spor dalının kuralları ve gereken araç gereçleri gibidir. 2 veya 3 boyutlu stüdyo sanatlarını öğrenmek istiyorsan, temel tasarım ilkeleri hakkında bilgi sahibi olman gerekiyor. Peki nedir bu temel tasarım ve evrensel tasarım ilkeleri? Gelin detaylı olarak temel tasarım elemanları ve ilkelerinin ne olduğunu öğrenelim.

Temel Tasarım İlkeleri Nelerdir?

Temel Tasarım İlkeleri ve Temel Tasarım Elemanları

Temel tasarım ilkeleri stüdyo sanatlarının temel unsurlarını oluşturur. Tasarım ilkeleri, sanatçıların ve tasarımcıların eserleri oluşturmak için kullandıkları kural ve ilkelerdir. Sanatçılar bu ilkeleri, eserlerini oluşturma amaçlarını etkili bir şekilde hedef kitlelerine iletmek için kullanır. Temel tasarımın ilkelerini anlamak için, öncelikle iki kavramla ilgilenmelisin, bunlar görsel dil ve tasarım kavramlarıdır.

Anahtar Kavramlar: Görsel Dil ve Tasarım

Görsel Dil

Görsel dil, görsel sembol ve nesneler ile iletişim kurmak anlamına gelir. Örneğin, giydiğin kıyafetlerde bir logo vardır, bu logolar markaların mesajını iletir. Görsel dil, tasarımcıların ve sanatçıların yaptıkları çalışmalarda mesaj ve iletişim kurma biçimidir. Seni belirli bir şekilde düşündürmek için renkler, çizgiler ve şekiller gibi şeyleri kullanırlar. Tasarımın vermek istediği nihai hedefi tamamlamak için, görsel dilin nasıl çalıştığını anlamak önemlidir.

Tasarım

İkinci anahtar kavram ise işin özünü anlatan tasarım kavramıdır. Her yeni otomobilde veya bir kıyafette öne çıkan şey tasarımın kendisidir. Ancak, tasarım ilkeleri söz konusu olduğunda, “tasarım” terimi çok özel bir tanımlamaya sahiptir. Bu durumda tasarım, belirli bir amaç ile bileşenlerin seçilmesi ve düzenlenmesi sürecidir. Bu amaç fonksiyonel, estetik veya her ikisi de olabilir. Bu yüzden bu yazımda tasarım hakkında konuşurken, özellikle tasarım öğelerinin sanatçının nihai amacını desteklemek için nasıl kullanıldığını, bir ürünü pazarlamak, bir hikâye anlatmak veya başyapıt yaratmak için kullanılmasından bahsediyoruz.

Temel Tasarım Elemanları ve İlkeleri

Sanatçılar, yarattıkları eserlerde evrensel bir standart oluşturmak için temel tasarım elamanları ve ilkelerini kullanırlar. Mesela bir grafik tasarımcının bir başkan adayı için poster hazırlaması gerektiğini varsayalım. Posterin görsel olarak potansiyel seçmenlere doğru mesajı iletmesini sağlamak için, evrensel tasarım sürecinde tasarım ilkelerini kullanmak vazgeçilmez derecede önemlidir. Aynı şey güzel sanatlar için de geçerlidir, sanatçılar izleyicilerine bir mesaj iletmek için bir sanat eseri yaratırlar. Bir sanatçının Amerikalıların günlük olarak tükettiği yanlış ve fazla gıdalar konusunda endişeli olduğunu varsayalım. Bu sanatçının çalışmalarının amacı kapitalizm ve tüketici hakkında kitlelere mesaj vermektir. Tüketici ve kapitalizm gibi konularda görüşlerin güzel sanatlarla nasıl ifade edilebileceğine dair bir örnek Amerikalı ressam Mark Tansey’in “Manzara” resmidir.

Amerikalı ressam Mark Tansey'in Manzara resmi
Amerikalı ressam Mark Tansey’in Manzara resmi

Temel tasarım elemanları ve ilkeleri, bir sanat eserinin başarılı mı başarısız mı olduğunu belirlemek için de kullanılır. Görsel bir eser için temel tasarım ilkeleri iyi kullandığında, mesajını vermeyi başaracaktır. Fakat sadece bir işin mesajını vermesi, onu sevmeniz gerektiği anlamına gelmez. Çünkü görsel bir parçayı beğenmek ya da sevmemek kişisel zevke dayanır.

Temel Tasarım İlkeleri ve Beğeni İlkeleri

Temel tasarım ilkeleri ve beğeni ilkeleri arasındaki önemli bir fark var. Bir sanatçının çalışmalarını beğeni ilkelerinden ayırması gerekir. İnsanların zevkleri ile kendi zevklerinin uyuşmayacağını düşünse bile, beğeni odaklı çalışma yapmaması gerekir. Çünkü sanat bu tür kaygılarla yapıldığında kalite ve özgünlükten uzaklaşır. Ticari bir ürün yaratan sanatçıların bile, sanatlarını başkalarının zevklerine göre tasarlamaları iyi sonuçlar getirmeyebilir. Sanatı eleştirmenin gerçek bir nesnel yolu olmasa da, temel tasarımın ilkeleri, bir sanat eserinin kalitesini değerlendirmek için bir metrik sağlar.

Temel tasarım elamanları ve ilkeleri sanatın kişisel zevklere yani beğeni ilkelerine göre değerlendirmesini engeller. Sana göre güzel bir poster, bana göre kötü olabilir, yani bu göreceli bir şeydir. Ancak bir çilekli standart bir pasta için ”bence bu acılı yemek” diyemezsiniz. Evrensel tasarımın 7 temel ilke ve elamanlarını değerlendirmek tam olarak bu anlattığıma benzer. Sanat eleştirmenleri, bu prensipleri bir sanat eseri için iyi ve kötünün tanımı yaparken kullanırlar. Sanatın amacı bir mesajı iletmek ise, evrensel tasarımın temel ilkeleri sanat eleştirmenine bir sanat eserinin ne kadar etkili olup olmadığını anlamanın imkanını verir. Sanat eleştirmenleri 7 evrensel tasarım ilkesi ile zevklerine göre yorum yapmamalarını engeller.

7 Evrensel Tasarım İlkesi

Şimdi, tasarım ilkelerinin ne olduğunu anladığımıza göre, 7 evrensel tasarım ilkesini anlayalım.

Google’da tasarım ilkeleri diye aratırsanız, beş, altı ve hatta on beş ilke içeren listeler bulabilirsiniz. Çünkü tasarımın temel ilkelerinin ne olduğu konusunda yüzde 100 fikir birliği yok. Bu yüzden listemizi oluşturmak için, en sık kullanılan ilkeleri seçtik.

Kontrast

 Ginevra de'Benci - Leonardo da Vinci
Ginevra de’Benci – Leonardo da Vinci

Kontrast, Türkçeye direkt olarak zıtlık veya karşıt olarak çevrilir. Bir sanat eserinde renk, ton veya duygu gibi farklı elemanları ve ilkelerinin yan yana yerleştirilmesi veya resmin en aydınlık ve en karanlık kısımları arasındaki farkın derecesi anlamına gelir. Bir sanat eserinin, farklı unsurları birbirinden belirgin şekilde farklı olduğunda görselde kontrast oluşur. Kontrast öğeleri yan yana getirildiğinde veya yan yana yerleştirildiğinde, izleyicinin dikkatini çeker. Sanatçıların bunu yapmasının yaygın yollarından biri, birbirine yakın kontrast renkler kullanmaktır. Bunlar, renk tekerleğinin diğer tarafında görünen renklerdir, ancak bu aynı zamanda nesnelerin boyutu veya türleriyle de yapılabilir. Yukarıda Leonardo da Vinci’nin Ginevra de’Benci adlı eserinde güzel bir kontrast örneği bulunuyor. Kadının cildinin ağaçların arka planına karşıtlığını fark etmişsinizdir. Da Vinci, dikkatleri parçanın en önemli parçası olarak gördüğü şeye, kadının yüzüne çekmek için kontrast kullanmış.

Vurgu

Jurassic park film posteri
Jurassic park film posteri

Vurgu, görsel tasarımın en önemli bölümünü izleyenlere daha kolay iletmek için gerekir. Eğer iyi yapılırsa izleyici vurgu yapıldığını fark etmez, ama kötü tasarlanırsa vurgu yapıldığı belli olur ve tam tersi etki ederek izleyiciyi rahatsız eder. Örneğin, otoyolda gördüğünüz reklam panolarını düşünün, en önemli bilgileri büyük harflerle, kalın harflerle gösterir veya dikkat çekmek için ilgili bir resim kullanır. Ancak, vurgu yapmak için orantısız veya çok karışık görüntüler kullanılırsa, reklam işe yaramaz. Jurassic Park için yayınlanan film afişi kaliteli bir vurgu örneğidir. En önemli bilgileri ön tarafa ve merkeze koymuşlar. Bir bakışta filmin başlığını ve açılış tarihini görebiliyorsunuz, aynı zamanda bir iskeleti kullanarak film hakkında oldukça iyi bir fikir veriyor. (Spoiler: Film dinozorlar hakkında 🙂 )

Vurgulama, diğer tasarım ilkeleri ile orantılı çalışır. Örneğin, Jurassic Park posteri vurgu oluşturmak için kontrast ve boşluk kullanmış.

Desen

temel tasarım ilkeleri : Kontrast
temel tasarım ilkeleri : Kontrast

Bir nesne, resim veya sembol, görsel bir kompozisyon boyunca eşit olarak tekrarlandığında desen oluşur. Her şey bir desene dönüştürülebilir ancak bazı klasik örnekler kesişen çizgiler, şekiller ve spiraller içerebilir. Desenler bir tasarımda çok farklı çeşitlerde kullanılabilir. Bir bölümün tonunu ayarlayabilir ve vurguyu daha ön plana çıkarmak için kullanabilirsin. Bir desen kontrast veya vurgu gibi diğer tasarım elemanları için arka planı ayarlayabilir. Yukarıdaki resimde bir desenin kontrastla nasıl birleştiğini ve reklamın vurgusunu nasıl ortaya çıkarabileceğini görüyoruz.

Tekrar

temel tasarım ilkeleri : Tekrar
temel tasarım ilkeleri : Tekrar

Tekrar, tasarım boyunca renk, şekil veya yazı tipi gibi belirli temel tasarım elemanlarının tekrar tekrar kullanılmasıdır. Bir tasarımda desenlerden farklı olarak oluşturulan tekrar, bütünlük ve ahenk sağlamak için kullanılır. Tekrar doğru kullanıldığında tasarımda tutarlılık yaratır. Target markası, hedef kitlelerinin mağazalarıyla reklamlarını ilişkilendirmesine yardımcı olacak renk ve tekrarı kullanmalarıyla ünlüdür. Buna markanın renklerini ve şekillerini tekrarlayan yukarıdaki reklam örnektir.

Hareket

Starry Night - Vincent Van Gogh
Starry Night – Vincent Van Gogh

Bir resim için hareket hakkında konuşmak kulağa gelebilir. Ancak temel tasarım ilkelerinden biri olan hareket, izleyicinin sanat üzerinde ki göz hareketi anlamına gelir. Etkileyici sanat eserleri, izleyiciyi bir önemli unsurdan diğerine yönlendirir. Bir izleyicinin gözü tek bir yerde takılma eğilimindeyse, bu tasarım ilkelerinin bazılarının doğru çalışmadığının bir işaretidir. Hareket ilkesini tasarım sürecinin bir parçası olarak kullanmanın bir faydası vardır: İzleyicilerin gördükleriyle bağlantı hissetmelerini sağlar. Vincent Van Gogh’un Yıldızlı Gece adlı eserleri, hareket halindeki eserlerin mükemmel bir örneğidir. Bu resimde, gökteki rengin kıvrımları izleyicinin bakışlarını soldan sağa taşır, bu da gecenin esintisini yaşadığını hissetmeyi sağlar. Ancak mekanik düzeyde, Van Gogh’un fırça darbeleri de hareket yaratır. Örneğin dağlardaki süpürme çizgileri, aklınıza bir köy hayatını getirmenize yardımcı olur ve bitkideki dikey çizgileri izleyerek sizi tekrar gökyüzüne döndürür.

Alan

jonathan mak tarafından tasarlanan steve jobs ve apple tasarımı
jonathan mak tarafından tasarlanan steve jobs tasarımı

Tasarımda, alan farklı görsel elemanların etrafındaki alanı ifade eder. İki tür alan vardır: pozitif alan ve negatif alan. Pozitif alan, resmin konusunu kaplayan alandır. Da Vinci’nin portresine geri dönersek, kadının portrenin pozitif alanın çoğunu kapladığını göreceksin. Bir tasarımcı olarak, tasarımın en önemli elemanlarını görüntülemek için pozitif alan kullanmalısın. Öte yandan, “boşluk” olarak da adlandırılan negatif alan nesnelerin etrafındaki alandır. Jurassic Park posterine tekrar bakarsan, merkezi görüntüyü ve diğer bölümü çevreleyen siyahların tümü bir negatif alan örneğidir. Negatif alan, tasarımcılar için zor bir alandır, ancak aslında vurgu oluşturmaya yardımcı olur. İzleyicilerin neyin önemli olduğunu hemen fark etmelerine yardımcı olurken, aynı zamanda izleyicinin gözünü yormama imkânı verir. Pozitif ve negatif alan vurgu ve görsel çekicilik oluşturmak için birlikte çalışır. Yukarıda ölümünden sonra Steve Jobs’u anmak için grafik tasarımcı Jonathan Mak tarafından yaratılan tasarımı inceleyelim. Normal ısırık izini şirketin kurucusunun profiline dönüştüren Apple logosunun negatif alanını muhteşem şekilde kullanmış.

Denge

temel tasarım ilkeleri : Alan
temel tasarım ilkeleri : Alan

Şimdi tasarımın son, belki de en önemli ilkesi olan denge hakkında konuşma zamanı. Görsel bir resimde her elaman eşit anlamda önem taşır. Bir eleman ne kadar fazla vurgulanırsa, o kadar önemli olur. Bir tasarımcının amacı izleyiciye bir denge hissi yaratmak için tuval üzerindeki her nesnenin ağırlığını dengelemektir. Bunu yapmanın iki yolu vardır: simetrik denge ve asimetrik denge. Simetrik denge, simetri oluşturmak için bir çalışmanın merkezinin her iki tarafına nesneler eklemektir. Bunu, görseli dengelemek olarak düşünebilirsin, simetrik görünmeleri için her bir tarafa aynı miktarda eleman eklemelisin. Asimetrik denge; nesneler ve elemanlar, kompozisyon boyunca eşit bir şekilde yayılmadığında meydana gelir, ancak yerleştirilme şekilleri bir denge hissi yaratır. Çoğu zaman, asimetrik denge bir hareket hissi yaratmaya yardımcı olur ve gözünüzü bir elementten diğerine çeker. Yukarıdaki fotoğrafta asimetrik dengeyi görebilirsiniz. El ve tatlı, görüntünün altında ve üstünde hiçbir görüntü yok. Buradaki denge, fotoğraftaki negatif alanın miktarından geliyor. Vurgulanan şey, resmin küçük bir kısmı ile sınırlandırarak, fotoğraf dengeyi koruyor.

Gördüğüz üzere temel tasarımın ilkeleri, görsel ve stüdyo sanatlarının en önemli konusudur. Yukarıda bu konuda küçük bir özet geçtim, aklına takılan birşey olursa yorumlara yazmaktan çekinme. 🙂

Oğuzhan Bilişik

618Media.com CEO'su, Dijital Pazarlama Uzmanı ve SEO tutkunu, her gün partnerlerin web siteleri yükselsin diye çalışmakta :)

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu